Wytatuowane twarze i długie włosy spięte w kok – lud Co Tu (Cơ Tu)

Niedługo ukaże się książka pana Stanisława Kozłowskiego o mniejszościach narodowych Wietnamu. Tymczasem na Ziarnku możecie poczuć przedsmak tego co w niej będzie.

 

Wietnamscy górale

Naród Cơ Tu osiedlił się w kilku dystryktach prowincji Quảng Nam i Thừa Thiên-Huế w górach Trường Sơn, w Wietnamie Centralnym. Spis ludności z 1 kwietnia 1999 roku wykazał 50 458 przedstawicieli tego narodu, a dzisiaj jest ich ok. 60 000. Dalsze 15 000 ludności Cơ Tu żyje po drugiej stronie granicy z Laosem w prowincjach Xekong, Saravan i Champasak. Ich język należy do grupy języków mon-khmerskich.

Cơ Tu zachowali dużą część swojej narodowej kulturowej tożsamości. Tradycyjne zwyczaje, święta i sztuka rękodzieła zajmują w ich wioskach poczesne miejsce. Tkaniny z bawełny ze starymi dekoracyjnymi wzorami ciągle są jeszcze wytwarzane tradycyjnymi metodami. Szeroko rozpowszechnione jest też wyrabianie koszy bambusowych i ceramiki. Uprawa ryżu, hodowla bydła, myślistwo
i rybołówstwo są podstawą utrzymania ludzi Cơ Tu.

Wioski Cơ Tu są założone na planie elipsy. W centrum każdej wsi znajduje się dom gminny (nhà gươl). Jest on „duszą wsi” i jest wznoszony wspólnie przez wszystkich mieszkańców. Według prastarego rytuału modli się starszyzna wiejska o wschodzie słońca do bogów gór, wody i ziemi, i prosi o pozwolenie na budowę domu. Po tych przygotowaniach odbywa się trzydniowe święto z ofiarą bawołu, na które zostają zaproszeni również mieszkańcy sąsiednich wsi.

W domu gminnym są przyjmowani goście, odprawiane są rytuały i ceremonie, oraz obchodzone święta. Wszystkie ważne decyzje, które dotyczą wsi, są tutaj podejmowane. Gươl służy poza tym jako miejsce spotkań starych ludzi, którzy tutaj upajają się wspomnieniami
z przeszłości i jako muzeum sztuki, gdzie przechowywane są trofea myśliwskie i kulturalne relikwie wsi.

Bawełniane stroje w kolorowe pasy to ich znam rozpoznawczy. Fot. by Kathrin Carras

Lud biedny, ale tradycja bogata

Ludzie Cơ Tu ubierają się bardzo prosto. Mężczyźni mają często tylko przepaski na biodrach i nagi tułów. Kobiety noszą spódnice
i krótkie kurtki. Ulubioną biżuterią są bransolety, naszyjniki i kolczyki. Tradycyjne zwyczaje tatuowania twarzy i ciała oraz noszenia przez mężczyzn długich włosów upiętych w koki odchodzą powoli w zapomnienie.

Wśród Cơ Tu panuje patriarchat. Kobieta mieszka zawsze w domu swego męża. Bogaci mężczyźni mogą poślubić wiele kobiet. Dzieci noszą nazwisko ojca. Prawo dziedziczenia posiadają tylko synowie. Zmarłych grzebie się w pobliżu wioski. Na grobie budowany jest dom pogrzebowy z wieloma drewnianymi posągami.

Do tradycyjnych wartości kulturowych należy określony sposób śpiewu (ly), który wyraża uczucia dotyczące problemów i trudności
w życiu człowieka. Muzyka jest wykonywana na różnych instrumentach, jak gongi, bębny, rogi i flety.

Interesujący jest pielęgnowany od wieków rytuał ngủ duôn, polegający na tym, że młodzi ludzie przed ślubem spędzają noce na długich rozmowach (i tylko rozmowach!). W ten sposób mogą się lepiej poznać i dobrać, zanim zdecydują się na założenie rodziny.

Obok święta poświęcenia nowego domu gminnego, do najważniejszych uroczystości należy „święto nowego ryżu”. Zwyczajowo pojawiają się wtedy lokalne przysmaki, jak ryż duszony w bambusowej rurze, oraz palona według starych receptur wódka ryżowa.

Cơ Tu`uńska wioska. Fot. by Kathirn Carras