Poezja jest odzwierciedleniem ducha każdego narodu. Z przyjemnością prezentuję recenzję Pawła Załęskiego i zachęcam do zapoznania się z wietnamskimi klasykami poezji w antologii „Zwój wielkiej rzeki perfumowanej. Mała antologia wierszy wietnamskich X-XV wieku”.

Trochę historii

Jeśli mówimy o poezji wietnamskiej, musimy najpierw odnieść się do poezji chińskiej, z której wywodzi się nie tylko wietnamska, ale także poezja japońska i koreańska. Zgodnie z linią przekazów historycznych państwo Wietnamskie zostało założone w 2879r. p.n.e przez pochodzącą od chińskich bogów, dynastię Hong Bang. Zatem uważa się, że Wietnamczycy wywodzą się od przodków Żółtego Cesarza – Huang Di, uważanego za protoplastę Chin.

Chiny niewątpliwie odegrały znaczną rolę w procesie kształtowania się kultury wietnamskiej. Znalazło to, swoje odbicie w mitologii, sztuce, muzyce, religii, medycynie i administracji politycznej. Można by zaryzykować stwierdzenie, że w swych początkach Wietnam był „tworem” Państwa Środka, ale naród „kraju południa”, posiadający tak ogromnego ducha walki, w obronie swojej tożsamości zaczął się wymykać wszelkim chińskim dogmatom i aprioryzmom, tworząc swój własny charakter Narodowy.

 Poezja wietnamska

Początkowo poezja wietnamska znajdowała się pod silnymi wpływami „stylowości” chińskiej. Wietnamczycy swoje prace zapisywali znakami chińskimi, ale ich myśli i emocje były iście wietnamskie.

Góry i Rzeki Południowego Cesarstwa

Górami i rzekami Południa włada Cesarz Południa.

Tak odwiecznie stanowi Księga Niebiańska.

Jakże wiec ośmielacie się, barbarzyńcy, najeżdżać naszą ziemię?

Wasze hordy bez litości będą unicestwione! [s.12]

Ly Thuong Kiet (1019-1105)

Począwszy od X w. literatura wietnamska zaczęła się usamodzielniać. Stworzono wtedy pismo Nom, wykorzystujące piktogramy chińskie do zapisu zgłosek wietnamskich. Dzięki Nguyen’owi Thuyen’owi, pismo to zaczęło umacniać swój charakter aż w końcu stało się oficjalnym pismem Wietnamu. W późniejszym okresie, gdy zmalały wpływy chińskie w Indochinach, podjęto pracę nad ujednoliceniem pisanego języka narodowego na bazie alfabetu łacińskiego. Udało się to, dzięki wysiłkowi misjonarzy portugalskich. Nowe pismo nazwano Quoc-ngu, którym zapisana jest literatura współczesna Wietnamu. Na przestrzeni wieków poezja wietnamska znacznie ewoluowała, lecz dwie jej podstawowe formy nie uległy zmianie. Są to: truyện – powieść i ngam – lament, pieśń. Zarówno pierwsza jak i drugą formę odnajdziemy w „Zwoju wielkiej rzeki perfumowanej”.

O tomiku

Klimat wnętrza tej cieniutkie,j ale jakże treściwej książeczki, oddaje wstęp:

„Sztuka i poezja Wschodu, korzenie, których sięgają złociście olśniewającego mroku legendarnych Królestw Prapoczątku, ukazują człowieka kroczącego drogą wewnętrznej, subiektywnej, ale samodzielnej przemiany; człowieka zmieniającego się wraz otaczającą go naturą, ale też mocno z nią zrośniętego i od niej uzależnionego, że rozumie on, iż jest ona ułudą lub- co najwyżej – widzialną stroną tego, co wewnętrzne, ukryte i co dostrzega tylko oko kontemplacji- dar najdoskonalszego w swej pozazmysłowej i pozarozumowej pełni poznania.”

W tomiku tym znajdziemy ponad osiemdziesiąt wierszy takich zacnych poetów i poetek jak: Truong Han Sien, Huyen Luang, Ly Thai Tong, Doan Van Kham, Dieu Nhan i innych. Ponadto, znajdziemy tu zwięzłe biografie poetów, dzięki którym czytelnik zyskuje cenne informacje o danym artyście.

Dong tu – Zima (Z poematu o czterech porach roku) „Tu thoi khuc”

Zapalam wodne trociczki, mała srebrna waza,

Kieliszek wódki rozgrzewa o zimnym poranku.

Chłód śniegu przenika cienka zasłonę,

Wiatr strąca szron na zimna wodę.

Piękna młoda kobieta, samotna wśród haftowanych tapet,

Stoi za oknami uszczelnionymi papierem.

Lecz oto, przywołuje sekretnie wiosnę,

Na wzgórzu, na morelowym krzewie rozwija się wonny pączek. [s.79]

Ngo Chi Lan (XV wiek)

Antologia skompilowana przez Andrzeja Turczyńskiego, to wybór wierszy należących do nurtu „poezji wysokiej”. Swoją tematyką, a nawet formą, nie odbiegają jednak zbyt daleko od poezji ludowej. Tym zaś, co łączy obydwa nurty, jest manifestacyjne umiłowanie wolności, narodowej i politycznej suwerenności, a przede wszystkim mocne  zakorzenienie w buddyzmie. Znajdziemy tu nie tylko zgrabne wersy pisane z konfucjańską spolegliwością ,tak charakterystyczne dla chińskiej formy przekazu, ale także wiersze nawiązujące do pagód, gór i bonzów, mocno oddziaływujących na światopogląd wietnamski. Magiczność i ezoterykę odległych pustelni buddyjskich, czy po prostu poezję związaną z tęsknotą za uwolnieniem się od zwierzchnictwa Chin nad Wietnamem.

Kompendium wiedzy

„Zwój wielkiej rzeki perfumowanej” jest rzetelnym kompendium wiedzy o historii Wietnamu. W tym wspaniałym vademecum dla pasjonatów Dalekiego Wschodu, na uznanie zasługuje intrygująco napisana końcowa nota od autora (posłowie), będące swojego rodzaju rozprawą o nie rozumieniu świata wschodu przez ludzi zachodu. Autor demaskuje fałsz, którym odziane jest możnowładztwo człowieka, będącego w centrum zainteresowań myśli europejskiej, podczas gdy w rozumieniu wschodniej percepcji jest on tylko maleńką cząstką podległą naturze.

Ludzkie piękno, to tylko chwilowy stan, ułuda. Gdy ciało się starzeje traci swój blask, podczas gdy sosna nawet w zimie jest zielona i nie zmienna przez wieki. Ludzka siła słabsza jest od siły wody i wiatru. Jak można dorównać błyskawicy?

Dao-Xin, Paul Xiaolong

Dla pasjonatów kultury chińskiej i wietnamskiej znajdzie się wiele prawdziwych „pereł w koronie”. Wszyscy zaś czytelnicy odkryją prawdziwe piękno klasycznej poezji chińsko-wietnamskiej, tak odmiennej od poezji europejskiej. Poezja ta jest subtelną esencję zaklętą w kartach zwoju. Jest to źródło sztuki i nauki wietnamskiej, której przesłanie, choć niekiedy trudne w odbiorze, jest nader uniwersalne. Każdy czytelnik doświadczy swoistej podróży w czasie, dowiadując się wiele o myśli filozoficznej i historii (antycznej) tego odległego kraju. Gorąco polecam!

O autorze

Paweł Załęski (Paul Xiaolong) – jest filozofem, poetą, publicystą, amatorem malarstwa  buddyjskiego. Jest badaczem kultury Chin, Wietnamu i Korei. Specjalizuje się w zakresie Dynasti Tang. Ponadto, pasjonuje się chińskimi i tajskimi sztukami walki, jest twórcą Dao-Xin – nowego nurtu filozoficznego oraz systemu walki.

Bibliografia:

„Zwój wielkiej rzeki perfumowanej. Mała antologia wierszy wietnamskich X-XV wieku”. Z francuskiego przełożył i posłowiem opatrzył Andrzej Turczyński. Wyd. Biblioteka Telgte 2008 r. Tłumaczenia wierszy dokonano na podstawie Antologie de la litterature vietnamienne, t. I, Des origines Au XVIIe siecle, Editions en languages etrangeres, Ha  Noi1973.

Historia Wietnamu: Wikipedia
Chiny. Kultura i tradycje. – Pimpaneau Jacques
Historia Chin: Encyklopedia PWN 1998r.
Konfucjusz – Dialogi.
Historia Rzymu. Ziółkowski A. 2004.
O literaturze wietnamskiej: artykuł wietnamskiego poety Lam Quang My i Paweła Kubiaka.