Autor: Karolina Cao

Wietnamska moda Czarnych Tajów (Thái Đen)

Jeśli szukasz inspiracji, chcesz poznać egzotyczne i wielobarwne kultury narodów Azji, uczyń celem swoich wakacji last minute właśnie Wietnam! Przekonaj się, że, kraj lotosu, kroczącego drzewa pagodowego i najsmaczniejszej na świecie mrożone kawy ma do zaoferowania niezwykłe bogactwo wielowiekowej tradycji mieszkających tam mniejszości narodowych.

Thái należą do licznej grupy narodów tajskich Azji Południowo-Wschodniej, ale z Tajami w Tajlandii są tylko daleko spokrewnieni. Żyją przeważnie w północno-zachodnich regionach górskich w prowincjach Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La i Hòa Bình; można ich jednak spotkać również dalej na południe, w Thanh Hóa i Nghệ An. W Wietnamie Thái są podzieleni na wiele podgrup, z których Czarni Thái (Thái Đen) i Biali Thái (Thái Trắng) – stanowią największe.

Tradycyjne stroje Białych Thái i Czarnych Thái są w zasadzie podobne, jednak strój kobiet Czarnych Thái posiada pewną osobliwość, a mianowicie szal „piêu”. Każdy szal stanowi historię przedstawioną za pomocą wzorów i kolorów. Opowiada o charakterze i uczuciach kobiety, która go nosi.

W życiu narodu Thái wiele się w ostatnim czasie zmieniło. Domy na palach nie są już przeważnie kryte liśćmi, ale dachówką lub blachą. Zmienił się też strój na bardziej wygodny w codziennym życiu. Pozostało jednak niezbędne dla każdej kobiety nakrycie głowy – chiếc khăn piêu. Ten szal (czy może raczej chusta) jest symbolem urody kobiet Czarnych Thái. Dlatego już od dzieciństwa uczą się od swoich matek i babć sztuki wykonywania szala.

Chiếc khăn piêu odzwierciedla talent i estetyczny zmysł dziewcząt Thái a także sposób widzenia świata przez ten naród. Wzory na szalu przedstawiają zwierzęta, jak jelenie, motyle, ptaki, tygrysy i słonie, a także księżyc i różne rośliny, głównie paprocie. Często można zobaczyć też motyw haftujących kobiet.

Wszystkie kobiety Czarnych Thái potrafią uszyć i wyhaftować swoje nakrycie głowy. Gdyby któraś dziewczyna nie potrafiła tego zrobić, uznano by ją za leniwą i trudno byłoby jej znaleźć narzeczonego. Chusta nie tylko zwraca uwagę swoimi barwami i subtelnymi wzorami, ale jest też piękną ozdobą kobiecego stroju. Tak jak dla dziewczyny z narodu Mường pas jej spódnicy świadczy o jej talencie, pracowitości i wrażliwości, tak dla dziewczyny Thái Đen tę rolę pełni jej szal.

Matki Thái Đen uczą swoje córki tkać, szyć i haftować już od dzieciństwa. W wieku 15-16 lat dziewczęta mają te umiejętności opanowane, same wykonują szale piêu i przygotowują się do zamążpójścia. Szal jest też nieodzownym prezentem dla teściowej dziewczyny. Zwykle wręcza go w pierwszym dniu życia w rodzinie męża. Chroni głowę przed słońcem, wiatrem i chłodem. Służy też jako ozdoba na co dzień i od święta, zwłaszcza podczas tańca xòe. Podczas świąt chłopcy kradną dziewczętom szale, aby okazać im swoje uczucia. Także umarłych grzebie się z szalem piêu.

Szal piêu zajmuje ważne miejsce w życiu Thái. Według wierzeń, na głowie znajduje się siedziba boga, który kieruje całym ciałem człowieka. Szal piêu chroni głowę, a przez to i duszę kobiety, która go nosi. Przy okazji wiadomo, dlaczego Thái nie lubią, kiedy ktoś dotyka ich głowy.

Autorem tego ciekawego tekstu o Czarnych Tajach jest pan Stanisław Kozłowski 🙂

25 lutego 2014
Matriarchat E De – tutaj rządzą kobiety! (Ê Đê)

Grupa etniczna Ê Đê, zwana również Rade, od wieków swoje funkcjonowanie opiera na liniach matrylineranych. Tradycyjny matriarchat mniejszości etnicznej Ê Đê ma wielki wpływ na życie tych ludzi, począwszy od budownictwa domów, poprzez tworzenie instrumentów muzycznych, aż po wzajemne relacje w rodzinie. Najbardziej zaś widoczny jest w małżeństwach Ê Đê.

Według starej tradycji to kobiety posiadają w rodzinie Ê Đê władzę. Kobieta odgrywa w małżeństwie aktywną rolę. Kiedy kogoś pokocha, pyta swoich rodziców o zgodę na ślub. Po zawarciu małżeństwa, mężczyzna żyje w rodzinie swojej żony. Dzieci Ê Đê przyjmują nazwisko rodowe matki.

Kiedy żona umiera, rodzina musi znaleźć dla mężczyzny inną kobietę, aby mógł ponownie się ożenić. Ta tradycja uwarunkowana historycznie w dużym stopniu sprzeciwia się prawu do miłości i wyboru mężczyzn. Niemniej jednak mąż w rodzinie również pełni ważną rolę, choć niejako trwając u boku żony.

Kiedy ktoś odwiedza rodzinę Ê Đê, zostaje zawsze przyjęty przez męża i syna właścicielki domu. Mężczyźni muszą też reprezentować rodzinę podczas uroczystości ślubnych albo żałobnych.

Matriarchat narodu Ê Đê rozpoznawalny jest też w sposobie budowy domów. Dom zbudowany jest z bambusa i jest bardzo długi. Zapewnia wystarczająco dużo miejsca dla dziesiątków mieszkańców. Jest podzielony na dwie części. Można powiedzieć, że w pokoju gościnnym mieszkają samotni mężczyźni. Ten pokój znajduje się zawsze obok schodów. W innej części mieszkają pary małżeńskie i samotne kobiety. Jeśli zjawi się gość-kobieta, tam właśnie będzie mieszkać.

Kiedy wchodzi się na schody domu Ê Đê, zauważa się natychmiast piersi, które symbolizują władzę kobiet. Jedne schody są kobiece, a drugie męskie. Męskie znajdują się zawsze przed domem i używane są przez mężczyzn i chłopców. Schody z tyłu domu są wyłącznie do dyspozycji kobiet.

Kobiety Ê Đê kierują nie tylko domem, ale i wsią. Zarządzają ziemią rodzin i są w stanie rozwiązywać konflikty między wsiami. Kiedyś kobieta kierowała wsią, a wiejska ziemia należała do niej. Każdego roku zbierała od mieszkańców podatki i sprawdzała, jak użytkowane są pola. Dzisiaj władze wsi wybierane są przez mieszkańców Wybranymi mogą być zarówno kobiety i mężczyźni. W rodzinie jednak kobieta nadal odgrywa przewodnią rolę, ma o wszystkim decydować, a mąż zawsze ją wspierać.

Wraz z rozwojem gospodarczym i kulturalnym matriarchat Ê Đê uległ znacznym przemianom, ciągle jednak pozostaje jedynym w swoim rodzaju społecznym fenomenem.

Autor tekstu: Stanisław Kozłowski

7 lutego 2014
Nowy rok księżycowy 2014 – Drewniany Koń

Chúc mừng năm mói w księżycowym roku 2014! Ten rok trwać będzie do 18.02.2015 i jak głoszą astrologowie, rok drewnianego konia będzie czasem gwałtownym i zmiennym. Koń w tradycji azjatyckiej utożsamiany jest z siłą, odwagą i porywczością – dlatego ten rok, w porównaniu z raczej umiarkowanym 2013, przyniesie wiele zmian i niespodzianek!

Ruszaj na podbój świata!

Szybkie decyzje, podążanie za instynktem będą wypełniać ten czas: kup ten dom, rozkręć wreszcie ten biznes, podróżuj, dokonaj przełomu w swoim życiu. Jeśli odpowiednio przygotowałeś się do rozeznania przed podjęciem decyzji, nie ma się nad czym dłużej zastanawiać – teraz jest czas na działanie!

Prr, koniku!

Spontaniczny charakter Roku Konia przynosi energię i wyzwania, która jednak może oddziaływać dwojako: jednym pozwoli osiągnąć szczytów, innych może sprowadzić na ziemię. Mówi się, że „kto nie ryzykuje, dwa razy traci” – ale w roku Drewnianego Konia 2014 trzeba uważać na pokusy łatwych sukcesów i tendencję do wydawania pieniędzy. Szczęście będzie szczególnie sprzyjać osobm urodzonym w znaku Konia, Tygrysa, Psa i Owcy – te osoby osiągną spektakuarne sukcesy, będą brały pełnymi garściami, ryzyko nie będzie im tak zagrażać. Pozostali niech lepiej rozkoszują się miejscem na widowni, gdzie bezpiecznie można śledzić gonitwę głównych graczy. Koniec roku Konia zapowiada wielki tryumf, lub wielką porażkę – niestety więcej niż mniej biznesów dozna tego drugiego. Dlatego obserwuj uważnie otoczenie, nie działaj pochopnie, ważne żebyś „widział i wiedział”. Być może warto w tym roku zejść z pozycji lidera i obserwować, uczyć się korzystając z doświadczenia i sukcesów innych.

Intuicja

Decyzje, szczególnie w świecie biznesu, będą nader często podejmowane „na wyczucie” a ponieważ zaprzeczenie istnienia ryzyka czy problemu to też jedna z charakterystyk roku Konia, szczególnie bacznie przyglądaj się szczegółom i miej czujność!Łatwiej jest pędzić w wirze wydarzeń, niż zatrzymać się i stawić czoła faktom, ale rzetelna analiza na pewno zapewni długofalowe korzyści.

Konie ukochały wolność i niezależność, dlatego w tym roku szczególnie łatwo będzie też roztrwonić majątek na rozrywkach. Będzie nas kusić by przesadzić z wydatkami na przyjemności, które uzasadniać będziemy tym, że „nam się to należy” i „na to zasługujemy”. W takich chwilach pamiętaj, że chwila przyjemności nie jest warta długoterminowych negatywnych skutków.

W jedności siła

Życzę Wam, byście ten czas spędzili w działaniu, z energią i przygodą w tle, gdyż ten rok zapowiada się naprawdę ciekawie! Koń jest zwierzęciem wiernym i przyjacielskim, dlatego w całym tym galopie życia miejsce zawsze przy sobie niezawodnych towarzyszy, którzy podzielą Waszą pasję, gdy trzeba wskażą dobrą drogę na szlaku. I nie dajcie, by pęd wydarzeń zagłuszył głos serca: niech przygody roku Konia przyczynią się do umocnienia relacji i zawiązania prawdziwych przyjaźni!

30 stycznia 2014
Bambusowy ksylofon dan trung (Đàn t’rưng)

T’rưng jest jednym z najbardziej popularnych instrumentów muzycznych, ściśle związanych z duchowym życiem narodów Ba Na, Xơ Đăng, Gia Rai, Ê Đê i innych mniejszości etnicznych Wietnamu.

Instrument t’rưng wykonany jest z krótkich rur bambusowych rożnej wielkości. Długie rury o dużej średnicy są źródłem niskich dźwięków, natomiast krótkie i cienkie wydają dźwięki wysokie.

Bambusowe rury ułożone są poziomo, malejąco z góry na dół i są umocowane grubymi nićmi. Jeden ich koniec jest skośnie ścięty. Istnieją trzy typy instrumentu t’rưng: z wysokimi, średnimi i niskimi dźwiękami. Najprostszy typ składa się z pięciu rur odpowiadających pięciu nutom: a c¹d¹ f¹g¹ i odznacza się głębokim i dźwięcznym głosem.

Z upływem czasu t’rưng ulegał zmianom. Zwiększano liczbę rur, a tym samym zakres dźwięków. Niektóre odmiany t’rưng posiadają do 48 rur ułożonych w trzech warstwach, co umożliwia wykonywanie skomplikowanych melodii współczesnego Wietnamu przy zachowaniu tradycyjnego brzmienia instrumentu. Doświadczeni muzycy są w stanie, używając specjalnych pałek, wydobywać dwa dźwięki jednocześnie, poprawiając w ten sposób mistrzostwo gry.

Đàn t’rưng przypomina brzmieniem szmer wodospadu albo szelest wiatru w bambusowym gaju. W majestatycznym krajobrazie Wyżyny Centralnej często rozbrzmiewają jego dźwięki. Ludzie grają po męczącym dniu spędzonym na polach. Młodzi zbierają się przy ognisku, słuchają muzyki, śpiewają i tańczą. Đàn t’rưng słychać wmieszany w dźwięki innych instrumentów na wiejskich festiwalach i weselnych obrzędach. Tradycyjnie t’rưng używany był przez mężczyzn, jednak ostatnio coraz częściej można spotkać grające na nim kobiety.

Artykuł na Ziarnku publikuje pan Stanisław – dziękujemy!

3 stycznia 2014
Wietnamski litofon dan da (đàn đá)

Dopóki się nie zobaczy na własne oczy, że zasłyszana muzyka powstaje przy uderzeniu młotka o kamienne płyty – trudno uwierzyć na słowo! Dlatego przekonajcie się sami, jakie cuda potrafi człowiek zdziałać w harmonii z naturą:)

Kamień? Niemożliwe!

Dźwięki tego instrumentu muzycznego rozbrzmiewają na Wyżynie Centralnej Wietnamu już od kilku tysięcy lat.

Po wietnamsku „đàn” znaczy „instrument”, a „đá” – „kamień”. W ten sposób narody zamieszkujące prowincje Lâm Đồng, Đắk Nông, Đắk Lắk, Gia Lai i Kon Tum nazywają litofon, czyli instrument zbudowany z szeregu kamiennych płyt różnych rozmiarów.

Đàn đá składa się zwykle z 3 do 5 kamieni, ale może ich być znacznie więcej, nawet do 200 sztuk. Kamienie, w zależności od wielkości, uderzone wydają różne tony, które brzmią jak szum rwącej rzeki albo śpiew ptaków i doskonale pasują do tamtejszego krajobrazu.

Najstarszy dotychczas zestaw đàn đá odkrył w 1949 roku znany francuski etnolog Georges Colominas. Kiedy przebywając w prowincji Đắk Lắk usłyszał od miejscowej ludności opowieść o dziwnych kamieniach, udał się na wskazane miejsce w okolicy Ndut Liêng Krăk i znalazł tam 11 kamieni o długości od 65,5cm (waga 5,82 kg) do 101,7 cm (waga 11,21 kg), wyraźnie obrobionych ręką człowieka. Ten jeden z najstarszych instrumentów muzycznych na świecie posiada bogatą gamę dźwięków, a jego wiek szacuje się na ok. 3000 lat.

Dla niektórych grup etnicznych z Wyżyny Centralnej kamienne płyty đàn đá stanowią świętość i są chronione jako rodzinny skarb. Gra się na nich podczas wielkich ceremonii ku czci bogów. Inne narody tego regionu wykorzystują dźwięki đàn đá dla ochrony swoich zasiewów przed złymi siłami.

Od pewnego czasu powstają również nowoczesne kompozycje w klasycznym stylu pisane na starożytny instrument đàn đá.
I to jest bardzo optymistyczna wiadomość dla miłośników starych instrumentów wietnamskich.

Za artykuł i inspirację dziękujemy panu Stanisławowi Kozłowskiemu!

19 grudnia 2013